İbra nedir? İbranamenin Geçerlilik Şartları Nelerdir?

İbra nedir? İbranamenin Geçerlilik Şartları Nelerdir?

Türk Hukukunda İbra

İbra nedir?

İbra, borçlunun borcunun alacaklı tarafından sona erdirilmesidir. İbrayla birlikte borçlu yerine getirmesi gereken borçtan kurtulmaktadır. İbra borçlunun borcunu ortadan kaldırmanın yanında alacaklı kişinin sahip olduğu alacak hakkını da ortadan kaldırmaktadır.

İş hukukunda ibra nedir?

Türk iş hukukunda işçinin işten ayrılırken işverenden alması gereken bazı ödemeler ve alacaklar bulunmaktadır. Bunlar kıdem ve ihbar tazminatları, fazla mesai ücretleri, yıllık izinler gibi alacak kalemleridir.  İbraname işçinin işten ayrılırken işverenden hiçbir alacağının kalmadığına dair imzalayıp işverene verdiği bir belgedir. İbra işçinin işverenden olan alacak hakkına yöneliktir.

İbraname nedir?

İbraname kural olarak sözleşme niteliği taşımakla beraber bazı hallerde ödeme makbuzu ya da feragat gibi nitelikler taşımaktadır. Borçlar hukukunda ibra bazen yapılan işlemi gizlemek amacıyla alacağın tahsili gerçekleşmeksizin makbuz verilmesi şeklinde yapılabilmektedir. Bu belge hukuken makbuz niteliğine haiz değildir ancak söz konusu vesika ibra olarak geçerli olabilmektedir. Alacaklı ibra ile borçlu lehine bir kazandırmada bulunmaktadır.

İbranın ikrardan farkı nedir?

İbra mevcut bir borcu sona erdirmekte olduğundan bir kişinin alacağı bulunmadığını ikrarından yani kabul etmesinden de farklı niteliktedir. Bir kimsenin bir başkasından alacağı olmadığını kabul etmesi sadece varlığı kuşkulu olan ya da varlığı çekişmeli bulunan bir ihtilafı sonlandırmak için yapılmaktadır. Alacak gerçekte yoksa tarafların vardığı anlaşmanın ibra niteliğinde olması mümkün değildir. Sadece çekişmeli bir alacak söz konusuysa üzerinde varılan anlaşma söz konusu alacağı sonlandıracaktır.

Uygulamada ibra ile karıştırılan durumlardan biri şudur; alacaklı ile borçlu kendi aralarında borcun sona erdirilmesi adına değil de alacaklının alacağını talep etmeyeceği şeklinde anlaşmaya varmışlarsa burada ibra yoktur.

Borçlar hukukunda borcun ne oranda ibra edilmiş olduğu bir yorum meselesi olduğundan, aksi anlaşılmıyorsa ibranın borcun tamamını kapsadığı kabul edilmektedir.

İşçinin işvereni ibra etmesi nedir?

İş hukuku anlamında ibraname işverenin yararına bir belgedir, işçinin işverenini ibra etmesi, yani borçlarından kurtarması niteliğini taşımaktadır. İbraname iş akdinin tarafı olan işvereni koruyan bir belgedir. İşçi işverenle ibra sözleşmesi yapması halinde işverene karşı herhangi bir alacak talebinde bulunamayacağı gibi, işverene karşı alacakları için dava açamaz; ona karşı herhangi bir yasal yola başvuramaz.

Borçlar hukukunda ibra nedir?

Borçlar hukukunda ibra borcu sona erdiren hallerden biri olarak şekle bağlı olmayıp, her türlü şekilde borcu sona erdirebilecek bir işlemdir. İş hukukundaki ibranamelerinse hukuken geçerli olabilmesi için bazı şartları taşımaları gerekmektedir. İşçi ile işverenin aralarında yaptığı, işçinin işvereninden olan alacaklarına yönelik yapılan ibra sözleşmeleri yazılı olmalıdır. İbranamenin yazılı olması mutlaka noterce düzenlenmesi ya da imzaların noter huzurunda atılması gerektiği anlamına gelmez; ibranamenin elle ya da taraflarca bilgisayar ortamında yazılmasında sakınca yoktur.

Doğabilecek çeşitli iş hukuku uyuşmazlıklarının önüne geçebilmek adına uygulamada ibranamelerin noter huzurunda düzenlenmesinin tavsiye edildiği görülmektedir.

İbranamenin Geçersizliği

İbranamenin düzenlenme zamanı ile ilgili de Türk hukukundaki geçerli kural işçinin hizmet sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmiş bulunması gerektiğidir. İş akdi sona ermediği müddetçe ibraname düzenlenemez, dolayısıyla işverenin işçiyi işe alırken baştan imzalattığı ibranameler ya da iş akdi devam ederken fesih olgusu bulunmaksızın işçiye imzalattığı ibra sözleşmeleri hükümsüzdür.

İbranamenin Düzenlenme Tarihi

Bu kuraldan yola çıkarak ibranamenin düzenlendiği tarihi gösterir nitelikte olması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. İbranamenin tarih içermesinin sonucu olarak işçinin iş akdinin feshinden sonra düzenlendiği tespit edilebilecektir. İbranamenin düzenlenebilmesi için beklenmesi gereken bir aylık süre borçların ifasını ilgilendiren bir husus değildir, tamamen ibra sözleşmesinin düzenlenme tarihiyle alakalıdır.

İbranamenin geçerlilik şartları nelerdir?

İbranamenin geçerli olabilmesi için gereken bir diğer şart ibranamenin ancak ve ancak geçmişte ortaya çıkmış alacakları kapsayabileceğidir. Dolayısıyla işçi ve işveren tarafından yapılan ibra sözleşmeleri gelecekte doğması muhtemel işçi alacaklarını garanti altına almaz ve bu alacakları kapsamaz.

İşçinin iş akdinin feshedilmesiyle işveren tarafından yerine getirilmesi gereken kıdem tazminatı ödemesi veya izin ücreti ödemeleri gibi borçlarının yerine getirilmesinin bir ay süreyle ertelenmesi söz konusu olmayacaktır. Yargıtaya göre ibranamenin düzenlenmesi için beklenmesi gereken bir aylık süre iş akdinin feshine itiraz edilebilmesi bakımından öngörülmektedir, bu süre içerisinde işçinin işe iade davası açma hakkı bulunmaktadır, getirilen bir aylık süre işverenin işçi üzerindeki baskılarını engellemek üzere öngörülmüştür.

İbranamenin içeriği

İbra sözleşmesinde ibraya konu olan alacakların çeşit ve niceliklerinin açık ve net şekilde tereddüte yer vermeyecek biçimde belirtilmeleri gerekmektedir.

İbra sözleşmesinde işçinin çalışma süresi belirtilmiş olmalıdır, işçinin işyerinde sahip olduğu sosyal hakları da belirtilmelidir, önemli olan bu sosyal hakların para ile ölçülebilir değerde haklar olmalarıdır.

İşçi kendi iradesiyle iş sözleşmesini sona erdirdiğinde özellik arz eden bir husus vardır. Kendi iradesiyle iş akdini sona erdiren işçi ibra sözleşmesinde kıdem tazminatımı ve ihbar tazminatımı aldım şeklinde bir ibareye yer veremez; bu tarz ifadeler ibranameyi geçersiz kılmaktadır.

İşveren tarafından işçiye hakları ölçüsünde yapılan ödemelerin eksiksiz olması gerekmektedir.

Yargıtaya göre işveren tarafından işçiye yapılan kısmi ödemelerde verilen ibra belgesi makbuz hükmünde değerlendirilmektedir.

İbraname imzalayan işçiye yapılacak ödemeler

İbranamenin geçerliliği için bir başka şart ise işverence işçiye yapılacak ödemelerin banka aracılığıyla yerine getirilmesidir ancak banka harici ödeme yolları tercih edilirse yine de borç yerine getirilmiş kabul edilmelidir. İşveren tarafından işçiye yapılan ödemeler konusunda banka dışı yollar tercih edildiyse, işverenin borcunun tamamının ödendiğinin yazılı bir takım ispat vasıtalarıyla kanıtlanması halinde ibraname geçerliliğini devam ettirebilecektir.

İbranamenin hükümsüzlüğü

Bir ibra sözleşmesinde yukarıda sayılan hususlardan herhangi birinin eksikliği sözleşmeyi geçersiz kılacaktır, bu sebeple hazırlanan ibranamelerde bu hususlara dikkat edilmesi önem arz etmektedir. Eğer işçi ve işveren tarafından imzalanan bir ibraname şartlarını sağlamıyorsa sözleşme de geçersiz olacağından, sözleşmenin üzerinde işçinin ve işverenin imzalarının olması önem arz etmeyip işçi işverene karşı alacakları için talep ve dava açma hakkına sahip olmaya devam edecektir.

İbranamenin sınırlanması

Bazı hallerde kanunen ibra sınırlanmaktadır. Mesela bir alacağın üzerinde rehin hakkı bulunması halinde bu alacak ancak rehin hakkına sahip olan kimsenin buna rıza göstermesi halinde ibra edilebilmektedir. Türk hukukunda bunun gibi benzer özel kanuni düzenlemeler mevcuttur.

Antalya Avukatı Barış Erkan Çelebi ve kendisinin Antalya Hukuk Bürosu ibra sözleşmelerinde müvekkillerine hukuki danışmanlık sağlamaktadır.

İletişim Bilgileri

Telefon / WhatsApp (Hafta içi: 09:00 - 18:00)
0 555 760 1174