Cezalandırıcı Tazminatın Esasları ve Uygulanması

Cezalandırıcı Tazminatın Esasları ve Uygulanması

Cezalandırıcı Tazminatın Esasları ve Uygulanması

Amerikan hukukunda tazminat kavramına genel bir çerçeve çizmek gerekirse üç temel başlık ile karşılaşılır.[1]Nominal tazminat”, “telafi edici tazminat” ve “cezalandırıcı tazminat”. Cezalandırıcı tazminat ceza ve tazminat hukukları arasındaki sınırda yer almaktadır.[2] Öyle ki bu tazminat türü Kıta Avrupası sistemindeki faiz veya kötü niyet tazminatı gibi ödeme yükümlülüklerine benzerlik gösteren  fakat miktarı ve sonuçları çok daha ağır olan bir takım özel hukuk müessesesidir.

Kıta Avrupasının önemli hukuk düzenlemelerinden AHİS’in 41.maddesi Mahkemenin sadece iç hukukun eksiksiz bir giderimin yapılmasına müsaade etmediği ve bu halde bile “gerekli” (Fransızca metindeki s’il y a lieu) olması durumunda tazminata hükmedeceğini belirtir. Mahkemenin tazminata hükmedebilmesi ancak adil olarak nitelendirilebildiği ölçüde mümkündür. Sonuç olarak her bir davanın özel koşulları tıpkı Amerika’da olduğu gibi dikkate alınacaktır. Ancak mahkeme iddia edilen zararlara ilişkin ihlal tespit kararının tek başına yeterli olacağına da karar verebilir. Mahkeme maruz kalınan zararın ya da meydana gelmiş olan gider ile masrafların değerinden daha düşük bir tazminata hükmetmek veya hiçbir tazminata hükmetmemek yolunu da seçebilir. Görülen odur ki Anglo Amerikan Hukukunun aksine Kıta Avrupasındaki düzenleme tazminatın hükmedilmesine üye devletler  düzeyinde de sınır getirmiştir. Diğer yandan Amerika’daki sınırlama mekanizması çok daha farklı işlemektedir.

Common Law sisteminde tazminatlar genel tazminatlar ve özel tazminatlar olarak iki ana kola ayrılmaktadır. Genel tazminat zararın eylemin normal akışı sonunda meydana gelmesi sonucu hükmedilen tazminattır fakat tazminatın,  eylem sonucu doğduğunun kanıtlanması gerekiyorsa bu zararlar karşılığı ödenecek tazminatlar özel tazminatlardır. Zararın da genel ve özel olarak ikiye ayrıldığı, tazminat miktarı parasal bir değerle ifade edilemeyen bir zararı kapsıyorsa genel zarar, eğer tam hesaplanabilen ve para ile ifade edilebilen bir zarar söz konusuysa özel zarar söz konusudur. Mahkeme sonrasında doğması ihtimali olan zararlar genel tazminat kapsamındayken,zarar veren eylemle yargılama süreci arasında meydana gelen zararlarsa özel tazminat kapsamındadır. Bir diğer ayırım ekonomik ve ekonomik olmayan tazminat ayırımıdır; para ile ölçülebilen değerler ekonomik, ölçülemeyenler ise ekonomik olmayan tazminatlardır. Ekonomik tazminatların kapsadığı tazminat kalemleri, tıbbi masraflar, kazanç veya kâr kayıpları, tamir masrafları gibi masraflarken; ekonomik olmayan tazminatların kapsamındaki zarar kalemleri ise  acı ve elem,  sıkıntı, şeref ve haysiyete verilen zararlar gibi parayla ölçülemeyen kalemlerdir. [3]

Tazminat miktarının hesabıyla ilgili dikkate alınacak etkenler Amerikan Yüksek Mahkemesi[4] tarafından şöyle ifade edilir; “cezalandırıcı tazminatın tayininde eğer varsa, eylemin doğası, uğranılan zararın kapsamı, eylemi işleyen tarafın kusuru, zarar verenin malvarlığı, tazminat miktarını indirmeye yarayan hafifletici şartları da içerecek şekilde olayı çevreleyen bütün şartlar dikkate alınmalıdır”.O halde tazminatın hesaplanmasında dikkate alınacak hususlar şöyledir:[5]

a) Cezalandırıcı Tazminat ve Telafi Edici Tazminat Arasındaki Oran

b) Haksız Fiilin Kınanmaya Değerlik Derecesi

c) Davalının Ekonomik Durumu

Amerika Birleşik Devletleri’yle ilgili değinilmesi gereken bir diğer özellik, benimsenen hukuk müesseselerinin eyaletler arası farklılık gösterebileceğidir. Örneğin şuanda cezalandırıcı tazminat beş eyalet tarafından reddedilmektedir. Bu eyaletler Louisiana, Massachusetts, Nebraska, New Hampshire ve Washington’dur[6] fakat ABD’nin genelinde cezalandırıcı tazminatın uygulama alanı bulduğu da reddedilemez bir gerçektir.

KAYNAKÇA

MERHACI,Selin Özden, Karşılaştırmalı Hukukta Cezalandırıcı Tazminat (Punıtıve Damages) Doktora Tezi, Ankara,2012

Aihs’in 41. Maddesi Uyarınca Yapılacak Tazminat Taleplerine Dair Yönerge, 2007

GLANNON, Joseph W, The Law of Torts, New York, 2005

DORSEY,D.Elles, Fairness and Efficiency in the Law of Punitive Damages, 1982

SCHMUHL,T.R., Punitive Damages in the United States, 1997

MCCORMICK-LONG, Charles, John D. , Punitive Damages: An Unsettled Doctrine, 1975-1976


[1] Merhacı, S. (2012). KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA CEZALANDIRICI TAZMİNAT (PUNITIVE DAMAGES) Doktora Tezi Tez. Ankara.

[2] Ellis D.D.: Fairness and Efficiency in the Law of Punitive Damages, 56 S. Cal. L. Rev. 1982-1983

[3] Glannon J.W.: The Law of Torts, New York 2005, s. 349; Fischer, s. 24.

[4] TXO Production Corp. v. Alliance Resources Corp. 11 3 S Ct 2711, 2723, n 29 (1993).

[5] Schmuhl T. R.: Punitive Damages in the United States, 22 Int’l Legal Prac. 1997, s. 131.

[6] McCormick, s. 279; Long J. D.: Punitive Damages: An Unsettled Doctrine, 25 Drake L. Rev.

İletişim Bilgileri

Telefon / WhatsApp (Hafta içi: 09:00 - 18:00)
0 555 760 1174