Anglo Amerikan Hukukunda Cezalandırıcı Tazminat

Anglo Amerikan Hukukunda Cezalandırıcı Tazminat

Anglo Amerikan Hukukunda Cezalandırıcı Tazminat

Kıta Avrupası hukukundaki tazminat mantığının temeli denkleştirme ve meydana gelen zararla oranlılık ilkeleri üzerine oturmaktadır. Anglo Amerikan hukukunda süregelen tazminat uygulamasının ise çok daha farklı bir temel üzerine oturduğunu görürüz. Öyle ki Kıta Avrupası hukuk sistemine dahil olan Türk hukukunda tazminata hükmedilirken zarar görenin zenginleşmesi yasaktır. Bu zenginleşme yasağının aksine, Anglo Amerikan hukukunda tazminatın caydırıcı olması için meydana gelen zarardan oldukça yüksek miktarlarda tazminatlara hükmedilebildiği söylenebilir. Bu İngiliz hukukunda ağırlaştırılmış tazminat olarak zikredilmekle beraber günümüzde Amerikan hukukundaki adı   ‘’cezalandırıcı tazminat’’ olarak kabul edilir.

Cezalandırıcı tazminata hükmedilirken zarar verenin davranışının cezalandırılması amacı söz konusu olduğundan davranışın cezalandırılacak kadar ağır, tazminatın da cezalandıracak kadar fazla olması gerekir.  Bu yaklaşımın Roma Hukuku’ndaki öç alma prensibinin bir tezahürünü teşkil ettiğini söylemek yanlış olmaz. Bu durumda problem hangi miktardaki tazminatın zarar vereni cezalandırma amacını gerçekleştirmeye hizmet edeceğinin tespitidir. Bu nedenle jüri, karar vermeden önce zarar verenin mali durumunu araştırmaktadır.  Ancak bu şekilde mahkeme, tazminatın ceza amacına hizmet etmesini sağlayabilir.

Amerika’da cezalandırıcı tazminatın önemli örneklerinden bahsetmek gerekirse, başta en çok ses getiren Liebeck v. Mc Donald’s Restaurants kararına değinmek yerinde olacaktır. ABD’nin New Mexico eyaletinde, torununun kullandığı araba ile gezintiye çıkar davacı, Mc Donalds’ta durup kahve satın almıştır. Arabasında kahveyi  bacaklarının arasına koyup kapağını açmaya çalışırken kahve bacaklarına dökülür ve üçüncü derecede yanık oluşur. Uzun süre tedavi görmesine rağmen bacaklarında bu dökülmeden kaynaklanan yanıklar ve geçmeyecek izler kalır. Mağdur davacı,  “olması gerekenden daha sıcak kahve” verdiği için Mc Donalds’ ı dava eder ve iki yıl süren davayı kazanır. Davacıyı haklı bulan mahkeme, olması gerektiğinden daha sıcak kahve verdiği için Mc Donald’sın davacıya 2,8 Milyon Dolar tazminat ödemeye karar verir.

Cynthia Robinson, v. R.J. Reynolds Tobacco Co davasında, ABD’nin dev sigara şirketi RJ Reynolds Tobacco Company, kocası akciğer kanserinden ölen bir kadına, bu ölüme sattığı sigaralarla sebep olduğu gerekçesiyle 23.6 milyar dolar tazminat ödemeye mahkum edilmiştir. Patricia Anderson,et. Al. Vs. General Motors Corp davasında, dünyanın en büyük otomotiv şirketi General Motors (GM) ise bir modelindeki üretim hatası yüzünden yaralanan bir kadına 1.2 milyar dolar (yaklaşık 533 trilyon lira) tazminata mahkum edilmiştir.

Mcdonal’s Corp. V. Bukele davasındaise 1996da Mc Donald’s, şube restoranlarındaki franchise anlaşmasını iptal eder. Bukele’ye 24 yıldır işlettiği franchiseın süresinin dolduğunu ve yenilenmeyeceği söylenir. Franchise’ı 2014e uzattığına inandığı 1994 tarihli bir anlaşmaya sahip olan Bukele, restoranlarını kapatmayı veya yeniden markalamayı reddeder. McDonald’s davayı alt mahkemelerde kazanır; ancak temyiz mahkemeleri Bukele’nin yanında yer alır ve sonunda 2012de Mc Donalds’ın Bukele’ye 23.9 milyon dolarlık bir tazminat ödemesine karar verilir.

Görüldüğü gibi Kıta Avrupası hukuk sistemine oldukça yabancı olan bu tür yargı kararlarına ABD’de sıklıkla rastlanmaktadır. Sistemin eleştirilere maruz kalması da söz konusu olmakla beraber, genel uygulama bu tür kararlarla benzer haksız fiillerin önlenmesini sağlamak şeklindedir. Söz konusu uygulama denkleştirme ve zararın giderilmesi mantığını aşan nitelikte olduğu kadar davalının zedelenen onuru, malvarlığında meydana gelen eksilme, yaşadığı bedensel ve ruhsal problemler veya uğradığı zarar sebebiyle yaşadığı diğer zorluklar karşısında intikam duygularını tatmin edici niteliktedir. Bütün bunlara uygulanacak spesifik bir kanun metni olmadığından, olay Amerikan Hukukunun temel prensipleri çerçevesinde somut duruma uygun olarak mahkeme tarafından yorum tekniğiyle çözüme kavuşturulur.

Antalya Avukatı Barış Erkan Çelebi ve onun Antalya Hukuk Bürosu, Amerikan hukukuna tabi yüksek tazminatlı davaları ve tahkim dosyalarını Türk mahkemelerinde ve hakem heyetlerinde takip etmekte, Amerikan hukukçular ile işbirliği yaparak olumlu sonuç alınması için çalışmaktadır.